Të dua, o mon!
Marsida T. Najdeni
7 gusht 2018

Ma hoqi me vrull doçkën e vogël nga imja dhe vrapoi duke qeshur fort. Për një çast nga maraku zemra mu ndal. Ajo ishte e vogël as 5 vjeçe dhe unë e kisha marrë ta argëtoja. Fëmia tjetrit përgjegjsi e madhe, edhe pse ishte mbesa ime.

  • Hajde këtu shpirt, ku shkon? – vrapova mbas saj dhe unë nga frika mos më dilte nga trotuari.
  • Shife, shife! Du una ke goja. – tha ime mbesë me shqipen e saj të një fëmije lindur e rritur jasht Shqipërie dhe bëri me gisht tek pema mbi kryet tona.

Kam më shumë se gjysmën e jetës sime që jetoj larg Tirane, por kur ngrita sytë lart, u shtanga. Aq shumë u shastisa nga manat që më dolën nga s’e pandeha, saqë dhe dashuria jetës të kishte qenë s’do ta kisha parë me më shumë adhurim. Mana pa fund! Kurrë s’do të kisha menduar se pēr njē pemë mani do ndjeja emocione aq përfshirëse. Kisha jetuar me vite jo shumë larg kësaj peme, por kurrë s’e kisha parë. Ndonjëherë gjërat janë nën hund dhe s’mundesh kurrë vërtetë t’i shohësh. Shif me sy sa të duash, por kur stakohet truri nuk sheh gjë. Mani për mua, ashtu si caraci dhe idja, ishin detaje nga një jetë e largët nëpër bahçet tironse ku u rrita. Dhe mendja ishte stakuar se “mona ka vetëm Tirona.” Mbase prandaj s’e kisha vënë kurrë re më parë. Po ja që mbesa ime sikur ta kishte thirrur origjina e saj e dinte dhe pse e vogël se frytet e kësaj peme hahen dhe pse pa ia ditur as emrin, as historinë, as lidhjen time nostalgjike me manin.

Në shtëpinë time në Tiranë si në oborr para dhe bahçe mbrapa kishim hurma farë zeza, dy lloje rrushi, i bardhë dhe me erë. Rushin me erë e urreja aq shumë sa dhe kur vinte babi nga puna, i cili e preferonte shumë, e më thoshte “ma laj i bistak e ma sill,” unë i bëja dalje me lezet. As doja ta prekja. Kurse tani them me vete sikur dhe një kokërr ta shijoja njëherë. Jeta qenka vërtetë e çuditçme. Po ashtu kishim mandarina, limona, dy lloje kumbullash, qershi, fik, e carac. Si edhe trëndafila pa fund, që xhaja i moshuar i babit kujdesej si t’i kish fëmitë e vet. Por, man nuk kishim. Komshitë puq kishin një pemë mani gjigande dhe një herë e lartë sa shtëpiat që e rrethonin. Kur je fëmi përmasat të shumfishohen kam përshtypje, por për mua ai man mbetet gjigand. Bënte kokrra të bardha e të mëdhaja që sa herë e kujtoj më shkon goja lëng, si atëhere kur i haja pa të fome (ngopur). Sa herë u zhgarravitëm nëpër degët e manit. Kacavirru si akrobatët në cirk bashk me fëmitë e lagjes. Ha mana dhe shikonim kush hynte e dilte nga dy rrugicat që kryqzoheshin mu tek mani. Gjyshja e fqinjëve dilte me çarçaf si bora dhe disa e shkundnin manin nga lart e disa nga poshtë prisnin manat me çarçaf. Shtriheshim për qef pastaj duke bërë qyfyre sa na zinte sheqeri, zëre se pinim raki mani aq shumë qeshnim. Kjo rutinë ishte gjithmonë mbas vaktit drekës dhe kur ndonjë komshi bezdisesh nga ne atëhere largoheshim pa shamatë (zhurmë) në shtëpiat tona.Komshitë tek baçja tyre kishin një deriçkë që i lidhte me oborrin tonë, kështu s’kishim nevojë me dalë jashtë fare po të donim. Këto deriçkat ndërlidhëse kanë qenë aq karakteristike në Tiranë. Kam shume vjet që jetoj tek pallati im, s’e di ende kë kam puq, as për fëtyrë s’e njoh. Prandaj këto deriçka ishin tipar dallues dashurie, qytetarie, shkueshmërie dhe harmonie midis fqinjëve.

Mani i komshive nuk është më sepse kanë bërë pallat. Po ashtu dhe ne gjithë pemtorinë e premë paçka se pallat s’është bërë.Siç duket demokracia s’kishte nevojë për qytetarinë e kopshtarisë.Si ndodh që shqiptarët për çdo frymë politike që shkon e vjen vetëm prishin? Erdhën komunistët pushtet, prish! Erdhi “demokracia” pushtet, prish! Ec filani dhe fisteku, prish! Duke menduar pastaj se asgjë s’egziston më m’kaploi trishtimi. Këputa disa kokrra mana për mbesën dhe ajo filloi të ecte e kënaqur. Kurse unë ndjeva dhimbje pak nga nostalgjia; e pak nga masakra ekologjike dhe kulturore që dhe na e shkaktuan të tjerët në Tiranë, por gjithashtu që e shkaktuam dhe vetë. Tirona vazhdon dhe fal… deri kur?