Vilat me te bukura e te vjetra ne Tirane jane ato te viteve 30.  Arkitekti Shkreli pohon se shpesh ne ndertimet e ketyre viteve te fundit nuk gjen risi qe ti garezojne ato. Jane ndertuar nga tiranas te pasur  te viteve 30-40-te, me stil klasik ose neoklasik, shpesh te projektuar nga arkitekte italiane.

Te konfiskuara nga shteti komunist per 50 vjet, e te rimarra nga pronaret e tyre, qe bashke me to rilinden.  Tek rruga Fortuzi, nje nga zonat me te vjetra tiranase, aty ku eshte edhe vila Tafajve e ndertuar ne 1927, gjendet edhe vila ku ka jetuar  shkencetari i njohur shqiptar, Aleks Buda. Deri nje vit me pare kati i  pare i viles trekateshe rrinte bosh.

Kishte 10 vjet qe vajza e  profesorit kerkonte ta jepte me qira, por nuk gjente kliente, sepse vila ishte tejet e amortizuar, tregon administratori i bar-restorantit te  ngritur aty. Nese kati i pare i marre me qira ka ndryshuar rrenjesisht  faqen, ne katin e dyte dhe te trete ku jeton i biri mjek i profesorit,  dritaret duken ende te rrenuara. Vajza e profesorit e pati veshtire ta  jepte me qira, per kujtimet e te atit aty, biblioteken e tij te madhe qe
me pas ia fali shkolles Aleks Buda dhe Bibliotekes Kombetare, tregon Adrian Aliaj, administratori i bar-restorantit aty.

Nje tjeter vile mbart brenda saj historine e aktores se madhe Marie  Logoreci. Femijet e saj ne vilen qe iu la e ema vendosen zyrat e  shtepise se tyre botuese Logoreci. Por pas largimit per ne SHBA,  vendosen ta japin me qira, per ta shnderruar ne nje nga vile-restorantet me te bukura dhe frekuentuara ne Tirane, me emrin Vila Logoreci.

Nje  tjeter vile elegante ne nje zonat e Tiranes se vjeter, tek sheshi  Bukureshti eshte ajo e ish-mjekut te njohur te paraluftes, Hajrullah  Harxhit. E ndertuar ne vitin 1933, dykateshe dhe e projektuar nga  arkitekte e inxhiniere italiane. Kati i pare sherbente si klinike e mjekut, ndersa kati i dyte perdorej si banese e familjes se tij. Me  vdekjen e mjekut, edhe ish-shef i Shendetesise ne Bashkine e atehershme  te Tiranes apo ish-bursist i milionerit amerikan Rrok Feler, shteti e  beri vilen Komitet te Rrethit te Tiranes. Deri ne vitin 1992 ajo do te  ishte e tille. Pas kthimit te viles ne prone te familjes, mbesa e  doktorit do ta jepte katin e pare me qira per zyra te Infosoft,  Gervisht dhe Fito, Teuta Construction. Perpara 5-6 vjetesh oborri  700m², i lene pasdore, do te shnderrohej ne nje bar te dhene me qira.  Sot i quajtur Piccadilly, nje nga me te frekuentuarit ne kryeqytet.

Na kane bere kerkesa per ta prishur vilen e per te bere ndertime te  reja aty, por nuk kemi rene dakord. Nderkohe Bashkia e Tiranes ka  miratuar nje plan urbanistik pa marre parasysh kerkesat dhe sugjerimet  tona, shprehet Agron Demiraj, dhendri dhe trashegimtari i viles se  mjekut Harxhi. Edhe tek bar-restorant Tradita, i ngritur ne nje shtepi karakteristike 100-vjeçare tiranase, ka jetuar fisi i Farkajve, tiranas te vjeter. E gjithmone pas nje vile te bukur, ka ne mos nje tiranas  disashekullor, nje familje qe sot mund te quhet edhe ajo tiranase e  vjeter njeshekullore..

Ku jetojne pronaret?

Zoterit e vilave jane kryesisht tiranasit e vjeter ose personalitete  te shquar te vendit. Iu perkasin fiseve Tafaj, Petrela, Farka, Alla e me radhe, fise te njohur e te vjeter tiranasish. Ata gezojne jo vetem nje  vile ne Tirane. Ka raste jane me 3-4 shtepi ose minimalisht dy. Njera,  ajo tradicionalja e me joshesja e lene me qira, ndersa ne tjetren,  kryesisht ne pallat, ata banojne. Por ka dhe si fisi i Farkajve, qe veç shtepise 100-vjeçare te shnderruar ne bar-restorant Tradita te rruga e Durresit, kane edhe 3 te tilla aty rrotull. Edhe Tafajt kane ndetuar  nje tjeter vile 5-kateshe ne tokat e tyre ku jetojne, ndersa vilen  Tafaj, trashegim nga prinderit e kane shnderruar ne biznes.

Pasardhesit e doktor Hajrullah Harxhit jetojne ne apartament, pasi vilen elegante te tij tek sheshi Bukureshti e kane lene me qira, po per  ambiente baresh shume te frekuentueshme. Po ashtu edhe vajza e  akademikut Aleks Buda jeton ne apartament. “E pati te veshtire ta linte  me qira vilen per shkak te kujtimeve te te atit dhe nuk donte te ia linte ate çdo njeriu, tregon Ardian Aliaj per Tatjana Haxhimihalin, vajzen e profesorit.

Ne apartament jetojne edhe pronaret tiranas te viles se bar  Metropolitan te Blloku apo te Viles 7. Te cilet veshtire ti takosh e ti gjesh shpesh neper pronat e tyre, te lena tashme ne duart te  tjeterkujt.

Vilat tashme i lene peng te qirave te majme prej te cilave nuk kane  aspak nevoje te punojne. Puna per ta nuk humbet ne rastet kur ata e kane profesionin pasion ose kane ndertuar biznese.
Sepse te jetosh me te ardhurat e qirave nga 1000-2000-5000-8000 euro ne
muaj eshte nje thesar i vertete qe rrjedh e nuk pikon…

Fitimi prej vilave

Shuma e investimeve per te rindertuar vilat e vjeteruara eshte e  madhe, sikur te ngresh diçka nga fillimi, sepse amortizimi shpesh eshte  ne shkalle te larte. Por prape atmosfera antike qe ato mbartin edhe pas  restaurimit nuk gjendet kund tjeter ne ndertimet e reja. Dhe kjo krijon  nostaligji, krenari, joshje te veçante tek klientet. Pavaresisht se kam
investuar 150 mije euro, them se ne 10 vjet te drejte perdorimi, do te  fitoj mjaft. Qe me 6 muajt e pare jam shume i kenaqur, tregon Adrian  Aliaj per bar-restorantin e tij te ngritur tek ish-vila e Aleks Budes.  500 mije euro kane investuar qiramarresit e viles se bar Metropolitan  me te drejte perdorimi 6 vjet. Aty kapaciteti prej 600 vendesh ne oborr
rri ne menyre konstante plot, duke u renditur ndoshta pas Tajvanit per nga kapaciteti dhe frekuentimi.

Por te fituar jane edhe qiradhenesit. Qirate e vilave jane te larta.  Dhe fitimet per ta shkojne nga 3 mije deri ne 10 mije euro ne muaj. Disa nga qiramarresit nuk tregojne se sa u paguajne zoterve te vilave. Por  menaxherja e barit PiccaDilly tek ish-vila e doktor Harxhit me 700 m² oborr ne qender te Tiranes tregon se paguan 5 mije euro ne muaj per
qirane. Ndersa menaxheri i Metropolitan tregon se paguajne 8 mije euro ne muaj.

Suksesi i marrjes me qira te nje vile ka te beje me siperfaqen e  gjelber, pozicionin ku gjendet vila, se ajo mund te jete dhe e aneksuar  dhe josh shume njerez, dhe se çfare ambienti krijon brenda, kushtet,  sepse baret ne Tirane jane bere te panumert”, shpjegon Nafiz Aska, menaxher i Metropolitan.

Mirembajtja

Pothuajse ne te gjitha rastet qiramarresit i kane gjetur vilat ne gjendje te amortizuar. Duke filluar nga dyshemete, dyert, derrasat e  kalbura, bodrumet etj. Ata qe vendosin ti restaurojne ato duhen te  marrin parasysh te lene qimet e kokes. Vilen e Aleks Budes kishte  dhjete vjet qe nuk i afrohej kush, sepse ishte ne gjendje te amortizuar  dhe kerkonte shume para, tregon administratori i saj, Ardian Aliaj.  Ndersa ai vendosi qe me guxim te investoje 150 mije euro per te  restauruar gjithçka. Qe nga bodrumi ku mbahej biblioteka e profesorit,  deri te dyert, dyshemeja. Kur e mora oborrin e gjeta gjithe shkurre,  ferra, dyshemeja po binte, muret e oborrit ishin shume te larta. Por  pasi prisha muret tullat e tij i perdora pikerisht per te shtruar  sheshin e oborrit.

Iu nderrova pozicionin pemeve, muret i brendshme te  shtepise i eliminova dhe zgjerova hapesirat, tregon Ardian Aliaj, i  cili tanime duket i shperblyer qe çdo gje po i ecen mbare, siç kishte  parashikuar. Sa e pashe une thashe do ta marr, sepse vleresova  pozicionin e viles ne ane te rruges, oborrin e saj te gjelberuar, si dhe kisha besim te puna jone, tregon ai, i cili e ka marre me qira per 10  vjet. Dhe tani pas 6 muajsh nga hapja ..ndjehet shume i kenaqur. Oborri rri plot e perplot me njerez, por edhe ambientet e brendshme gjithashtu  mbushen me njerez qe vijne per te drekuar apo darkuar aty. Jane banore  te lagjes, familjare, te moshes mbi 30 vjeç, si dhe punonjes te  institucioneve aty afer.

Kemi rregulluar thuajse gjithçka ne vile dhe ne oborrin e saj, me  nje investim prej 500 mije euro. Ruajtem strukturen nga jashte siç ka qene dhe parketi ishte ende shume i forte. Ndersa oborri ishte si nje  xhungel. Riparuam shatervanin ekzistues, ndersa lame portokallet dhe  mandarinat. Te tjerat u ndryshuan krejtesisht. Ambientet e brendshme
duhet ti shtojme e zgjerojme gjithashtu. Kemi ende pune, tregon
menaxheri i bar Metropolitan, Nafiz Aska.

Shteti e kishte per detyre te investonte, po sberi asgje. Çdo gje e beme ne vete. Duke marre qirate nga qiramarresit e duke investuar ne  vile. Pavaresisht se shtepia eshte ende e forte, e mbajtur mjaft mire, jane bere rikonstruksione te medha ne dyer, dritare, dyshemete e  amortizuara, shpjegon bashkeshorti i mbeses se mjekut Harxhi, Agron
Demiraj.

Kemi riparuar tavanin me kallama te cilat u bene me gipse. Kemi  futur sistemin e ngrohjes ne gjithe vilen, nderkohe perdorim edhe  oxhakun e vjeter. Hapem muret qe krijuam aneksin ku eshte vendosur banaku, tregon Fabion Hoxha per Vilen 7…

Kushdo e ne çdo vile restaurimi eshte puna e pare per çelesin e suksesit.

Oborret

Qe te quhet vile duhet patjeter te kete oborr, ne te kundert do te emertohej shtepi. Eshte pikerisht prania e e oborrit qe i jep  emertimin vile dhe ben dallimin me nocionin shtepi. Dhe pikerisht  sidomos prej tyre njerezit joshen se pari te futen neper vilat e  gjelberuara. Dhe oborret e vilave te vjetra jane zakonisht 200-300-800 m². Kane pothuajse te gjithe peme frutore, tashme te medha e plot me  kokrra, qe klienteve iu varen mbi koke apo iu kenaqin soditjen. Sidomos  limona, mandarina, portokalle, shege, ullinj etj. Te cilat hijeshohen  edhe me lule te tjera apo shatervane moderne dhe krijojne joshjen me te madhe per klientet.

Njerezit me shume qendrojne jashte se sa brenda,  tregon menaxheri i Viles 7, Fabion Hoxha. Ndersa kur nisin shirat dhe i  ftohti futen ne dhomat e vogla dhe te pakta te vilave, dikur thjesht  shtepi banimi. Kemi pak ambiente brenda, duke llogaritur qe kapaciteti  jashte eshte per 600 vende dhe te gjithe keta kliente tane do ta kemi veshtire ti akomodojme ne dimer. Ndaj jemi duke bere disa investime te  reja brenda viles, tregon menaxheri i Metropolitan, Aska. Vila aty me gjithe oborrin ze nje siperfaqe prej 1500 m².

Tek ne nuk mendoj se ekziston ne mase kultura per te kuptuar çfare eshte antike. Ne nuk jemi ngopur ende me modernen. Me shume mendoj se  klientet tane vijne prej oborrit, se sa prej vete viles nga brenda, shpjegon menaxheri i Viles 7. Ne kemi nje shtepi tradicionale tiranase ku kemi investuar 40-50 mije euro, por po pendohemi qe e kemi  bere kete. Edhe pse i kemi bere reklame ne hyrje te oborrit dhe  ambientet i kemi antike, ndoshta sepse nuk jemi ne ane te rruges dhe  oborri eshte disi i futur nga mbapa nuk na ka ecur mjaft”, tregon Alban Marjanaku, administrator i bar-restorant Tradita.

Vilat e vjetra, me te bukurat

A jane vilat e para Luftes se II Boterore ende garuese per arkitekturen dhe tekniken e tyre te ndertimit? Arkitekti Artan Shkreli  jep argumentet e tij: Nuk e di a kemi ne keto vite nje hap cilesor ne  ndertime vilash, krahasuar me vilat e para Luftes II Boterore. Madje per disa prej tyre do te thoja se nuk jane mberritur ende as ne  performancen arkitekturore te eksteriereve e interiereve e as ne ate  funksionale. Fakti i te qenit me te reja ne kohe, apo me te medha nuk i  ben vilat e kohes sone me te mira.

Po marr per ilustrim disa vila te periudhes se paraluftes te cilat deshmojne nje stilistike te pjekur e te realizuar mire: ish-Vila e Kuqe (ku sot eshte ndertuar hotel-restorant  Karlsbergu), Vila e ish-Ambasades Jugasllave ne rrugen e Durresit  (interieret e se ciles kishin dhe elemente neoveneciane ne buazeri dru), apo vila e ish-Ambasades Maqedonase prane RTV Shqiptar. Keto dhe shume te tjera ishin vila me stil eklektik (ne mode per kohen), por  kishte edhe ne stil racionalist si Vila Luarasi prane rruges Elbasani  apo vila e Nenes Mbretereshe (sot rezidence e familjes mbreterore ish-Pallati i Pioniereve). Kjo e fundit ne nje stil shume delikat te protoracionalizmit europian me nje kopsht monumental perpara dhe mbrapa  te trajtuar me plot peme ekzotike.

Perpara kesaj periudhe, nuk behet  fjale per vila autentike ne Tirane, pasi koncepti i viles ishte i  shkrire me ate te sarajit. Per ilustrim te kesaj kane mbetur gjurmet e  Sarajit te Toptaneve ne brendesi te keshtjelles se Tiranes, perfundon Shkreli.

Por i vetmi problem per ata qe i menaxhojne vilat per biznes eshte  hapesira e tyre e vogel ne mjediset e brendshme. Jane me intime ashtu te vogla, por nuk iu pergjigjen kerkesave te shtuara te klienteve. Do te  shtojme nje dhome ne katin e dyte te viles, shpjegon Fabion Hoxha, menaxher i Viles 7. Ambientet e brendshme te viles jane si dhoma  shtepie qe nuk te joshin dhe na duhet qe te shtojme hapesira per dimrin, shpjegon Nafiz Aska, menaxher i Metropolitan. Normalisht  vilat kane nga nje ose dy dhoma ne kat, veç ndonje verande, aneksi dhe oborrit.

Vilat e Bllokut

Vilat e Bllokut shumekush qe nuk e njeh Tiranen e para 90 mund ti hamendesoje te ndertuara ne vitet e komunizmit. Por ne fakt te gjitha  vilat jane te Tiranes parakomuniste. Madje dhe nje pjese e ish-viles se  Enver Hoxhes ka qene e vjeter, ndersa pjesa tjeter u be shtese e re. Jane ne Bllok rreth 20 vila, kryesisht te projektuara dykateshe me  arkitekte italiane dhe shpesh per kete arsye i quajne dhe vila italiane. Te shnderruara shumica ne pube, bar-restorante apo dhene me qira ojq-ve e organizatave nderkombetare. Duke qene nje zone plot me  vila ne qender te Tiranes, te mbuluara nga gjelberimi i oborreve ato u bene zemra e argetimit te kryeqytetasve shqiptare.

Burimi: Gazeta-shqip.com

NGATirona
BurimiTirona
SHPËRNDAJE
Mirsevini në faqen e komunitetit Tironas https://www.tirona.website/ Faqja Tirona ka si mision te bashkoje te gjithe qytetaret Tironas ne mbrojtje te vlerave historike, kulturore dhe patriotike te qytetit tone. Bashke jemi me te forte.